Nuss əməliyyatı — döş qəfəsinin çökəkliklə gedən deformasiyası, xüsusilə Pektus ekskavatum müalicəsində istifadə olunan minimal invaziv (yəni böyük kəsik olmadan aparılan) cərrahi üsuldur.
Uşaqlıq və ya yeniyetməlik dövründə döş qəfəsinin forması ilə bağlı narahatlıq yaşayan valideynlər, yaxud döş sümüyünün içəriyə çökməsi ilə mübarizə aparan gənclər tez-tez eyni sualı verirlər: “Nuss əməliyyatı nədir və bu problem cərrahi yolla necə həll olunur?” Bu sual, tibbi dildə pectus excavatum (çəkməçi döş qəfəsi) adlanan anadangəlmə döş qəfəsi deformasiyası ilə üzləşən insanlar üçün olduqca aktualdır.
Nuss əməliyyatı ilk dəfə 1980-ci illərin sonunda amerikalı uşaq cərrahı Dr. Donald Nuss tərəfindən işlənib hazırlanmış və 1998-ci ildə elmi ədəbiyyatda geniş şəkildə təsvir edilmişdir. Bu üsul, ənənəvi açıq cərrahiyyə (Ravitch metodu) ilə müqayisədə xeyli az travmatikdir, çünki döş sümüyünün qığırdaqlarını kəsib çıxarmır — əvəzində, sümüyün özünü fiziki olaraq düzgün formaya “itələyir”.
Əməliyyatın əsas mərhələləri aşağıdakı kimidir:
Əməliyyat ümumiyyətlə ümumi anesteziya altında aparılır və orta hesabla 1-2 saat davam edir. Ağır hallarda bir neçə bar istifadə oluna bilər.
Barın bədəndə qalma müddəti adətən 2-3 il təşkil edir. Bu müddət ərzində döş qəfəsinin sümük və qığırdaq toxumaları yeni formaya uyğunlaşır və “yaddaşa” alır. Vaxtı çatdıqda bar kiçik bir təkrar əməliyyatla, adətən gündüzlük stasionar şəraitdə çıxarılır.
Hər pectus excavatum diaqnozu qoyulan xəstəyə cərrahi müdaxilə tələb olunmur. Yüngül hallarda müşahidə, tənəffüs gimnastikası və ya vakuum-zəng (vacuum bell) kimi qeyri-cərrahi üsullar kifayət edə bilər.
Lakin aşağıdakı hallarda Nuss əməliyyatı tövsiyə oluna bilər:
Əməliyyat üçün ən optimal yaş aralığı, döş qəfəsinin qığırdaq toxumasının hələ çevik olduğu 12-18 yaş arası hesab olunur, çünki bu yaşlarda bar vasitəsilə formalaşdırma daha asan və effektiv olur. Bununla belə, yetkin yaşda olan xəstələrdə də əməliyyat mümkündür, sadəcə texniki olaraq bir qədər daha mürəkkəb ola bilər.
Nuss əməliyyatına qərar verilmədən əvvəl xəstə bir sıra müayinələrdən keçir. Bu mərhələdə həkim aşağıdakıları qiymətləndirir:
Bundan əlavə, cərrah xəstə ilə (yeniyetmə olduğu halda valideynlərlə birgə) əməliyyatın gedişatını, gözlənilən nəticələri, ağrı idarəetməsini və bərpa müddətini ətraflı müzakirə edir. Bu, xəstənin psixoloji cəhətdən əməliyyata hazır olması baxımından da mühüm addımdır, çünki bar yerləşdirildikdən sonrakı ilk həftələr fiziki və emosional dözüm tələb edir.
Bar bədəndə lazımi müddəti (adətən 2-3 il) keçirdikdən sonra ikinci, xeyli daha sadə bir əməliyyatla çıxarılır. Bu proses ilkin əməliyyata nisbətən qısa çəkir, adətən 30-45 dəqiqə davam edir və əksər hallarda gündüzlük stasionar (bir gün ərzində evə buraxılma) şəraitində aparıla bilir.
Cərrah əvvəlki kəsik izlərindən istifadə edərək barı çıxarır, bu zaman döş qəfəsi artıq yeni formasını qorumaq üçün kifayət qədər sərtləşmiş olur.
Bar çıxarıldıqdan sonra da qısa müddət ağrı və diskomfort hiss edilə bilər, lakin bu, ilkin əməliyyatdan sonrakı ağrıdan xeyli yüngül keçir. Bir neçə həftə ərzində ağır fiziki fəaliyyətdən çəkinmək tövsiyə olunsa da, ümumilikdə bərpa daha sürətli baş verir.
Düzgün seçilmiş xəstələrdə Nuss əməliyyatının nəticələri, həm estetik, həm də funksional baxımdan olduqca uğurlu hesab olunur. Klinik təcrübələr göstərir ki, əməliyyatdan sonra xəstələrin böyük əksəriyyəti:
Bununla belə, hər cərrahi müdaxilədə olduğu kimi, nəticələr xəstənin yaşından, deformasiyanın ağırlıq dərəcəsindən və cərrahın təcrübəsindən asılı olaraq fərqlənə bilər. Buna görə də əməliyyatdan əvvəl real gözləntilərin formalaşdırılması üçün həkimlə açıq danışıq aparmaq vacibdir.