Çəkməçi sinəsi (tibbi adı ilə pectus excavatum), döş sümüyünün və qabırğaların içəriyə çökməsi nəticəsində sinə qəfəsinin qıfvari forma alması ilə xarakterizə olunan anadangəlmə bir vəziyyətdir.
Bu anomaliya bəzi hallarda yalnız estetik narahatlıq yaratsa da, ağır dərəcədə olduqda ürək və ağciyərlərə təzyiq edərək tənəffüs çətinliyi, tez yorulma və ürək döyüntüsündə pozğunluqlara səbəb ola bilir.
Bu vəziyyətin müalicəsində ən çox tətbiq olunan üsullardan biri NUSS əməliyyatıdır — minimal invaziv, yəni kiçik kəsiklərlə aparılan cərrahi müdaxilədir.
NUSS əməliyyatı zamanı cərrah döş qəfəsinə metal titan-dan olan plastinlər torokoskopik (görüntüləmə kamerası müşahidəsində yerləşdirilir.
Bu bar döş sümüyünü irəliyə doğru itələyərək sinənin normal formasını bərpa edir. Bar adətən 2-3 il ərzində sinədə qalır və sümük-qığırdaq strukturu yeni formaya “öyrəşdikdən” sonra ikinci kiçik əməliyyatla çıxarılır.
Əməliyyatın özü qədər, çəkməçi sinəsi (NUSS) əməliyyatı sonrası bərpa dövrü də uğurlu nəticə üçün son dərəcə vacibdir.
NUSS əməliyyatından sonra ilk günlər
Əməliyyatdan dərhal sonra xəstə adətən 3-7 gün xəstəxanada müşahidə altında qalır. Bu müddət ərzində əsas diqqət ağrının idarə olunmasına yönəlir, çünki bar döş qəfəsinə əlavə təzyiq yaratdığından ilk günlərdə kifayət qədər ağrılı ola bilər.
İlk günlərdə tətbiq olunan əsas tədbirlər:
- Ağrıkəsici müalicə: Epidural anesteziya, əzələ blokadaları (məsələn, interkostal sinir blokadası) və ya damar daxili ağrıkəsicilər tətbiq olunur. Sonrakı günlərdə ağız yolu ilə qəbul edilən dərmanlara keçid edilir.
- Tənəffüs məşqləri: Ağciyərlərin tam açılmasını təmin etmək və pnevmoniyanın qarşısını almaq üçün dərin nəfəs alma məşqləri (məsələn, stimul spirometriyası) mütləq tövsiyə olunur.
- Erkən hərəkət: Xəstələr adətən əməliyyatdan 1-2 gün sonra yataqdan qalxıb yavaş-yavaş yerimə fəaliyyətinə başlayırlar. Bu, qan laxtalanması riskini azaldır və bərpanı sürətləndirir.
- Duruş nəzarəti: Xəstələrdən düz oturmaq və düz dayanmaq, əyilmə hərəkətlərindən çəkinmək tələb olunur ki, bar öz yerindən tərpənməsin.
Evdə bərpa dövrü: Nələrə diqqət etmək lazımdır?
Xəstəxanadan buraxıldıqdan sonra bərpa prosesi bir neçə həftə, bəzən aylarla davam edir. Bu müddətdə aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
1. Fiziki Fəaliyyət Məhdudiyyətləri
- İlk 6 həftə ərzində ağır əşya qaldırmaq, kəskin bədən burulmaları və kontakt tələb edən idman növlərindən (futbol, güləş, basketbol və s.) tam çəkinmək lazımdır.
- Adətən 3-6 ay ərzində sürətli hərəkət və gərgin fiziki fəaliyyət tədricən, həkimin nəzarəti altında bərpa edilir.
- Tam sərbəst idman fəaliyyətinə qayıdış, bar sabitləşənə qədər, yəni bir neçə ay sonra mümkün olur.
2. Yara Qulluğu
Kəsik yerlərinin təmiz və quru saxlanması infeksiya riskini azaldır. Qırmızılıq, şişkinlik, irinli ifrazat və ya qızdırma kimi əlamətlər olduqda dərhal həkimə müraciət edilməlidir.
3. Nəfəs Məşqləri və Fizioterapiya
Bir çox klinika bərpa dövründə tənəffüs funksiyasını gücləndirmək və çiyin-kürək hərəkətliliyini qorumaq üçün fizioterapiya proqramı tövsiyə edir. Bu məşqlər ağciyər tutumunun tam bərpasına kömək edir.
Bar nə vaxt çıxarılır?
NUSS barı adətən 2-3 il sinədə qalır. Bu müddət döş sümüyünün və qığırdaqların yeni formaya tam uyğunlaşması üçün lazımdır. Barın çıxarılması nisbətən daha sadə və qısa bir əməliyyatdır, adətən 1 gün xəstəxanada qalmaqla başa çatır və bərpa müddəti ilkin əməliyyata nisbətən qısadır.
Uzunmüddətli nəticələr
Klinik təcrübələr göstərir ki, NUSS əməliyyatı düzgün aparıldıqda və bərpa dövrünə ciddi yanaşıldıqda yüksək uğur nisbətinə malikdir. Xəstələrin əksəriyyətində sinə forması qalıcı olaraq düzəlir, tənəffüs funksiyası yaxşılaşır və özünəinam artır.
Lakin nəticənin keyfiyyəti həm cərrahın təcrübəsindən, həm də xəstənin bərpa dövründə göstərişlərə nə dərəcədə riayət etməsindən asılıdır.
Tez-tez verilən suallar
1. Çəkməçi sinəsi (NUSS) əməliyyatından sonra ağrı nə qədər müddət davam edir?
Ağrı ən intensiv şəkildə ilk 1-2 həftədə hiss olunur və tədricən azalır. Bəzi xəstələrdə yüngül ağrı hissi bir neçə ay davam edə bilər, xüsusilə hava dəyişikliyi və ya fiziki gərginlik zamanı. Ağrı gözlənilmədən artarsa, mütləq həkimə müraciət edilməlidir.
2. NUSS əməliyyatından sonra idmana nə vaxt qayıtmaq olar?
Yüngül fəaliyyətlərə (yerimə, gündəlik işlər) adətən 2-3 həftə sonra qayıtmaq mümkündür. Ağır idman növləri və kontakt tələb edən fəaliyyətlər üçün isə ən azı 3-6 ay gözləmək tövsiyə olunur. Dəqiq müddət həkimin fərdi qiymətləndirməsindən asılıdır.
3. NUSS barı bədəndə nə qədər müddət qalır və çıxarılması ağrılıdırmı?
Bar adətən 2-3 il ərzində bədəndə qalır. Çıxarılma əməliyyatı ilkin əməliyyata nisbətən daha az invazivdir və bərpa müddəti də qısadır, lakin buna baxmayaraq yenə də cərrahi müdaxilə olduğundan qısamüddətli ağrı və şişkinlik gözlənilə bilər.
4. Əməliyyatdan sonra hansı əlamətlər zamanı təcili həkimə müraciət etmək lazımdır?
Yüksək qızdırma, kəsik yerində irinli ifrazat və ya artan qırmızılıq, nəfəs darlığının kəskinləşməsi, sinədə gözlənilməz güclü ağrı və ya barın yerdəyişməsinə dair şübhə yarandıqda dərhal həkimə müraciət edilməlidir.
5. NUSS əməliyyatı sonrası bərpa prosesində nə yemək məsləhətdir?
Xüsusi bir pəhriz tələb olunmasa da, yara sağalmasını sürətləndirmək üçün zülal, vitamin C və sink tərkibli qidalar tövsiyə olunur. Qəbizliyin qarşısını almaq üçün lifli qidalar və kifayət qədər maye qəbulu da vacibdir, çünki ağrıkəsici dərmanlar bəzən həzm sistemində yavaşlamaya səbəb ola bilər.
6. Uşaqlarda NUSS əməliyyatı sonrası bərpa yetkinlərdən fərqlənirmi?
Ümumi prinsiplər eynidir, lakin uşaqlarda sümük-qığırdaq strukturu daha çevik olduğundan bərpa nisbətən daha sürətli gedə bilər. Buna baxmayaraq, məktəb və fiziki fəaliyyətlərə qayıdış həkimin göstərişlərinə uyğun tədricən planlaşdırılmalıdır.
Bu məqalə ümumi məlumat məqsədi daşıyır və tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Simptomlar yaşayırsınızsa, ixtisaslaşmış həkimə müraciət edin.